Co trzeba wiedzieć o rozwoju mowy dziecka?

O rozwoju mowy słów kilka

Prawidłowe kształtowanie się mowy ma ogromne znaczenie dla ogólnego rozwoju dziecka. Dzięki temu, że rozumie ono mowę oraz sprawnie się nią posługuje, poznaje otaczający świat i może wyrazić swoje spostrzeżenia oraz uczucia.  Mowa służy dziecku jako narzędzie do porozumiewania się z otoczeniem. Maluch zadaje mnóstwo pytań. Szuka wyjaśnień dla wszystkiego, a także tworzy nowe wyrazy (neologizmy), gdy okazuje się, że ma zbyt mały zasób słów, by wyrazić swoje myśli. Pod koniec 3 roku życia dziecko z reguły ma już opanowane podstawy języka ojczystego, zarówno od strony gramatycznej jak i leksykalnej. W następnych latach życia (w okresie przedszkolnym) poszerza swój słownik i posługuje się coraz sprawniej regułami fonetyki i gramatyki. Doskonali także umiejętność mówienia zdaniami o coraz bardziej poprawnej budowie gramatycznej. Zanikają w tym czasie neologizmy dziecięce, doskonali się umiejętność stosowania poprawnych form fleksyjnych.

Jak zadbać o rozwój mowy dziecka?

  • Rozmawiaj ze swoim dzieckiem. Opowiadaj mu (opisuj), co widzicie, co robicie. Zadawaj mu pytania i  odpowiadaj na jego pytania.
  • Zadbaj o  dobór słownictwa zrozumiałego dla dziecka, wyjaśniaj mu niezrozumiałe pojęcia. Podczas wypowiedzi używaj poprawnej artykulacji, bogatej mimiki i gestykulacji. Bądź cierpliwym i dobrym słuchaczem, nie przerywaj dziecku jego wypowiedzi i  oczekuj od niego takiego samego zachowania.
  • Uważnie obserwuj dziecko. Pamiętaj, że powinno ono prawidłowo wymawiać wszystkie głoski około siódmego roku życia, najlepiej przed rozpoczęciem nauki czytania i pisania. Są to bowiem umiejętności, w których opanowaniu pomaga poprawna wymowa.
  • Nie bagatelizuj wad wymowy u  dziecka. Jeśli coś Cię niepokoi, skontaktuj się z logopedą. Dzieci dotknięte wadami wymowy stają się z  biegiem czasu nieśmiałe, zamknięte w sobie, mają utrudniony kontakt z innymi. Dlatego ważne jest, aby wiedzieć, jak przebiega prawidłowy rozwój mowy i jakie sygnały mogą nas niepokoić.
  • Ćwicz z dzieckiem narządy mowy. Jeśli ma ono utrwaloną wadę wymowy, jej usunięcie wymaga czasu (rok może nie wystarczyć). Bądź więc cierpliwy i wspieraj dziecko, motywuj je do systematycznej pracy.
  • Pamiętaj, że w  czasie rozwoju mowy zdarzają się, np. zniekształcenia grup spółgłoskowych, opuszczanie przez dziecko sylab lub ich zamiana, a nawet niepłynność mowy. Są to zjawiska rozwojowe, które mogą występować najpóźniej do ukończenia siódmego roku życia. Wszystko, co jest odstępstwem od normy, może oznaczać problemy, choć oczywiście nie musi.

Sygnały, które powinny zaniepokoić!

  • Brak mowy u  dziecka trzyletniego. Porozumiewacie się za pomocą gestów i sylab, a czterolatek mówi dużo mniej niż jego rówieśnicy z  piaskownicy. Są to symptomy opóźnionego rozwoju mowy, który nie jest wadą, ale taka sytuacja utrudnia nawiązywanie dziecięcych przyjaźni i  obniża samoocenę dziecka. Możemy zaoszczędzić mu tego, stymulując rozwój mowy poprzez odpowiednie ćwiczenia językowe zalecone przez specjalistę.
  • Brak reakcji lub nieadekwatne reakcje dziecka na bodźce akustyczne. Zaburzenia słuchowe mogą znacznie ograniczyć rozwój kompetencji komunikacyjnych dziecka i zaburzać jego relacje z rówieśnikami. W takiej sytuacji warto zadbać o wczesny kontakt z audiologiem.
  • Zmiany anatomiczne w budowie narządów mowy. Dziecko nawykowo mówi przez nos. Pod koniec trzeciego roku życia nie wymawia samogłosek ustnych („a”, „o”, „u”, „e”, „i”, „y”).
  • Zamiana głosek dźwięcznych na bezdźwięczne po ukończeniu czwartego roku życia: „d” na „t” (np. zamiast domek mówi tomek), „w” na „f”, „g” na „k”, „b” na „p” (zamiast buda mówi puta). Zastępowanie głosek trudniejszych łatwiejszymi nie jest wadą, lecz swoistą cechą rozwoju mowy. Jeżeli jednak podczas wymawiania głosek dziecko nie zastępuje jej inną znaną w języku polskim, lecz wyraźnie ją zniekształca (np. gardłowo wymawia głoskę „r”), potrzebna jest pomoc logopedyczna.

Katarzyna Nowacka
logopeda