Koła, kwadraty, trójkąty…

Zabawa z figurami geometrycznymi.

Poznawanie przez dzieci figur geometrycznych i oraz ich właściwości odbywa się w przedszkolu podczas różnego rodzaju zabaw. Najczęściej maluchy znają jedynie nazwę koło. Kojarzą je z zabawkami, w skład których bardzo często wchodzą elementy w kształcie koła oraz zabawami w kole, często organizowanymi przez nauczycielki. Niewiele z nich nazywa i rozpoznaje inne figury geometryczne, w tym kwadrat, prostokąt i trójkąt. Te nazwy i kształty z nimi związane dla niektórych dzieci na długo pozostają tajemnicą.

W organizacji zajęć związanych z kształtowaniem pojęć związanych z figurami geometrycznymi, (a więc z geometrią) ważne jest, by zachować odpowiedni porządek w wyjaśnianiu, jak poszczególne figury się nazywają i jakie mają charakterystyczne cechy, odróżniające je od siebie. Przedstawione propozycje zabaw, doskonalące umiejętność rozpoznawania figur geometrycznych i  określanie ich własności, mogą pomóc dzieciom w opanowaniu podstawowych terminów. Ponadto nauczyciel w trakcie zabawy może określić umiejętności dziecka oraz dostosować sposób przekazywania treści na ten temat, uwzględniając potrzeby konkretnego dziecka czy grupy przedszkolnej.

Co się przyda do zabawy?

W przedszkolach bardzo często urządzane są różne kąciki zainteresowań. Zgodnie z założeniami podstawy programowej wychowania przedszkolnego w każdej przedszkolnej sali ważnym elementem przestrzeni edukacyjnej jest właśnie kącik matematyczny. Już najmłodsze przedszkolaki powinny mieć w zasięgu ręki różne mozaiki geometryczne składające się z płaskich elementów w kształcie figur geometrycznych oraz klocki (najlepiej drewniane) w kształcie brył (kul, sześcianów, ostrosłupów, walców, prostopadłościanów) oraz inne, z których można dowolnie konstruować budowle przestrzenne.
Dzieci bardzo lubią układanie wzorów z mozaiki zarówno wg własnego pomysłu, jak i gotowego szablonu. Chętnie obrysowują też kształty geometryczne, tworząc z nich ciekawe kompozycje. Manipulowanie klockami rozwija koordynację wzrokową, kreatywność, koncentrację, wyobraźnię i sprawność manualną maluchów. Budowanie z klocków pozwala na swobodną ekspresję dziecka, a przy okazji ma dużą wartość edukacyjną. Klocki mogą być bardzo przydatne podczas poznawania nazw brył geometrycznych, pojęć związanych z wielkością czy rozpoznawania kolorów. Zarówno różnego rodzaju układanki geometryczne, jak i klocki zachęcają przedszkolaki do podejmowania zabaw w zespołach, uczą współpracy i kooperacji.

Dziecko układa wzory
W kąciku matematycznym powinny znaleźć się również gry planszowe, karty do gry, gotowe i naturalne liczmany, np. kasztany czy guziki, miarki, waga, wzory cyfr, kredki, papier, kostki do gry itp.

W co się bawić?

Uczestniczący w zabawie dorosły ma wiele okazji, by urozmaicić działania dziecka. Bardzo ciekawą zabawą i jednocześnie zadaniem z dziedziny geometrii, które pobudzi wyobraźnię, poćwiczy spostrzegawczość i zachęci do dokładnej obserwacji kształtów płaskich i przestrzennych, jest ćwiczenie polegające na odnalezieniu pewnego rytmu danych elementów, kontynuowaniu go lub odgadnięciu, jakiego elementu brakuje.

Interesującym sposobem do oswajania się z figurami geometrycznymi może być „Tangram”- znana gra wywodząca się z Chin. Można kupić gotowe układanki, lub samodzielnie przygotować tzw. tany, które wykonuje się z kwadratowego kawałka papieru, tnąc go w odpowiedni sposób na 7 części. Zabawa z tangramami wymaga użycia wyobraźni przestrzennej, sprzyjają koncentracji uwagi i spostrzegawczości. Możliwe kombinacje tangramowych wzorów są bardzo atrakcyjne – dlatego chętnie sięgają po nie zarówno maluchy, jak i dorośli.

Do zabaw z figurami geometrycznymi można również wykorzystać starojapońską sztukę origami, polegająca na składaniu z papieru różnorodnych figurek przestrzennych, np.: zwierząt, ludzi, przedmiotów. Do przeprowadzenia takiej zabawy nie potrzeba wielu rekwizytów. Wystarczy przygotować kwadratowe kartki i ewentualnie kredki, które posłużą do ozdobienia wykonanej pracy.  Dzieci są bardzo zainteresowane składankami i chętnie wykonują czynności z nimi związane.

Koła, kwadraty, trójkąty,
papierowe, kolorowe.
Bierzesz kartkę, zginasz, sklejasz
i obrazki już gotowe. (Iwona Pietrucha)

Przed rozpoczęciem pracy prowadzący zajęcia powinien najpierw sam kilka razy poćwiczyć składanie figurki, aby następnie etapami pokazywać dzieciom, w jaki sposób mają składać kartkę. Możliwość samodzielnego złożenia figurek do zabawy (np. zwierząt) daje dzieciom wiele radości i jednocześnie jest czynnością niezwykle kształcącą, łączy proces rozumowania z działaniami manualnymi, kształtuje wyobraźnię przestrzenną, wyrabia precyzję działania, uczy cierpliwości i przestrzegania reguł, rozwija umiejętność określenia własności figur geometrycznych oraz możliwości ich przekształceń.
W przedszkolach bardzo popularne są zmodyfikowane składanki origami w formie półprzestrzennej, do których tworzenia oprócz kwadratów wykorzystywane są koła i trójkąty. Ten rodzaj składanek można wykorzystać w zabawach plastycznych już z najmłodszymi przedszkolakami. Tu również wymagany jest komentarz i pokaz sposobu wykonania składanki przez nauczyciela.
Poniżej przedstawiam wierszyki-rymowanki, których autorkami są uczestniczki konkursu zorganizowanego na profilu portalu „Przedszkolne ABC” na Facebooku. Pomysłowość autorów i twórcze podejście do konkursowego zadania – stworzenia rymowanej instrukcji do składanki z figur geometrycznych – zachwyciła fanów naszego profilu. Mam nadzieję, że również spodobają się dzieciom.

Małgorzata Narożnik

Origami jeż

Jeż 

Jedno duże koło zegnij na połowę –
masz jeżyka grzbiet i głowę.
Dwa małe kółeczka to nosek i oko,
przyklej je na tym półkolu
obok siebie z jednego boku.

Teraz weź trójkątów wór
i poskładaj wzdłuż na pół.
Jak igły przyklej je wszędzie
i ładny jeżyk gotowy będzie. (Katarzyna Wioska)

Origami wiatraczek

Wiatraczki

Mam kwadraty kolorowe,

do zabawy są gotowe.
Zawiń jeden, drugi, trzeci,
oj, jak cieszą się już dzieci,
bo wiatraczki same robią,
swoją salę przyozdobią. (Agnieszka Adamczyk )

 

Origami krokodyl

Krokodyl

Koła, kółka, półkul kilka,
zróbmy z kółek krokodylka.
Łapy cztery, pełny brzuszek,
bo to mały łakomczuszek.
A na grzbiecie kółek siedem
tworzy bardzo zgrabny grzebień.
Zieleń trawy, żółte oczy,
ależ Krokuś jest uroczy.
Głowa, uszy, język mały

i krokodyl doskonały. (Ania Rutendolf)

 

Wybrane wierszyki-rymowanki nadesłane na konkurs